भारतीय समाजाच्या इतिहासात काही व्यक्तिमत्त्वे अशी आहेत की ज्यांनी केवळ आपल्या काळालाच नव्हे तर पुढील अनेक पिढ्यांच्या विचारविश्वालाही दिशा दिली. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे त्यापैकी एक तेजस्वी नाव. त्यांचे विचार, संघर्ष आणि ध्येय हे केवळ पुस्तकांत मर्यादित नाहीत; ते प्रत्येक जागरूक माणसाच्या जीवनात जिवंत आहेत. माझ्या आयुष्यातही बाबासाहेबांचा प्रभाव हा केवळ प्रेरणादायी नसून मार्गदर्शक ठरला आहे. लहानपणी बाबासाहेबांविषयी पहिल्यांदा ऐकले ते शालेय पुस्तकांमधून. तेव्हा ते एक महान नेता, संविधानाचे शिल्पकार म्हणून समजले. पण जसजसे वय वाढले, तसतसे त्यांच्या विचारांचे गूढ उलगडत गेले. त्यांनी दिलेले “शिका, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा” हे त्रिसूत्री वाक्य माझ्या मनात खोलवर रुजले. हे केवळ घोषवाक्य नसून जीवन जगण्याची दिशा आहे, हे मला नंतर जाणवले.
माझ्या आयुष्यातील अनेक प्रसंगांमध्ये बाबासाहेबांचे विचार मला आधार देणारे ठरले. शिक्षणाच्या बाबतीत आलेल्या अडचणी असोत किंवा समाजातील विषमता अनुभवण्याचे प्रसंग असोत. प्रत्येक वेळी बाबासाहेबांचा संघर्ष आठवला. अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत त्यांनी घेतलेले शिक्षण, त्यांची जिद्द आणि चिकाटी पाहून स्वतःच्या समस्या क्षुल्लक वाटू लागल्या. त्यामुळेच मीही शिक्षणाला केवळ नोकरीचे साधन न मानता आत्मविकासाचे साधन म्हणून स्वीकारले. बाबासाहेबांनी दिलेली समतेची संकल्पना माझ्या विचारसरणीत मोठा बदल घडवून आणणारी ठरली. समाजात अजूनही अनेक स्तरांवर भेदभाव अस्तित्वात आहे, हे वास्तव आहे. परंतु त्याला विरोध करण्याची ताकद मला त्यांच्या विचारांतून मिळाली. “मानवाला माणूस म्हणूनच पाहिले पाहिजे” ही त्यांची भूमिका माझ्या वागण्या-बोलण्यात प्रतिबिंबित होऊ लागली. त्यामुळे माझ्या व्यक्तिमत्त्वात एक संवेदनशीलता आणि न्यायाची जाणीव निर्माण झाली.
लेखनाच्या क्षेत्रात माझा प्रवास सुरू झाला, तेव्हाही बाबासाहेबांचा प्रभाव स्पष्टपणे जाणवतो. त्यांच्या लेखनशैलीतली स्पष्टता, तर्कशुद्धता आणि धारदारपणा मला नेहमी प्रेरणा देतात. त्यांनी ज्या पद्धतीने समाजातील अन्यायावर प्रहार केला, त्या पद्धतीनेच मीही माझ्या लेखनातून वास्तव मांडण्याचा प्रयत्न करतो. लेखन हे केवळ अभिव्यक्तीचे साधन नसून समाजपरिवर्तनाचे माध्यम आहे, ही जाणीव मला त्यांच्यामुळेच झाली. बाबासाहेबांचा आणखी एक महत्त्वाचा प्रभाव म्हणजे आत्मसन्मानाची भावना. “स्वाभिमानाशिवाय माणसाचे अस्तित्व निरर्थक आहे” हा संदेश त्यांनी आपल्या आयुष्यभर दिला. हा विचार माझ्या आयुष्यात अत्यंत महत्त्वाचा ठरला. कोणत्याही परिस्थितीत स्वतःचा स्वाभिमान जपणे, अन्यायासमोर न झुकणे आणि स्वतःच्या कर्तृत्वावर विश्वास ठेवणे, हे मूल्य मी अंगीकारले.
आजच्या काळात बाबासाहेबांचे विचार अधिकच महत्त्वाचे वाटतात. आधुनिकतेच्या नावाखाली समाजात नवे प्रकारचे भेदभाव निर्माण होत आहेत. अशा वेळी त्यांची समता, बंधुता आणि न्यायाची भूमिका आपल्याला योग्य दिशा दाखवते. मी स्वतःही समाजातील सकारात्मक बदलासाठी लहानसा का होईना, प्रयत्न करत राहण्याचा निर्धार केला आहे. हे बळ मला त्यांच्या विचारांतूनच मिळते. माझ्या जीवनप्रवासात बाबासाहेब हे केवळ एक ऐतिहासिक व्यक्तिमत्त्व नाहीत, तर ते एक जिवंत प्रेरणा आहेत. प्रत्येक अडचणीतून उभे राहण्याची ताकद, शिक्षणाची महत्ता, समतेची जाणीव आणि स्वाभिमानाची भूमिका, हे सर्व त्यांनी मला शिकवले. त्यामुळे माझा प्रवास अधिक अर्थपूर्ण आणि दिशादर्शक झाला आहे. शेवटी एवढेच म्हणावेसे वाटते की, बाबासाहेबांचे विचार हे केवळ वाचण्यासाठी नाहीत, तर जगण्यासाठी आहेत. त्यांच्या विचारांचे अनुसरण करूनच आपण खऱ्या अर्थाने प्रगती साधू शकतो. “मी आणि बाबासाहेब” हा संबंध केवळ प्रेरणेचा नाही, तर तो माझ्या जीवनाचा पाया आहे.
✒️प्रवीण बागड़े(नागपूर)मो:-९९२३६२०९१९
