आजचा काळ वेगाने बदलतो आहे. तंत्रज्ञानाची झपाट्याने होत असलेली प्रगती, जागतिकीकरणाचा वाढता प्रभाव, सामाजिक माध्यमांची ताकद, राजकीय बदल आणि मूल्यांमधील घसरण—या सर्वांच्या पार्श्वभूमीवर समाज एका नव्या वळणावर उभा आहे. विकासाच्या स्पर्धेत धावताना आपण आपली संस्कृती, नैतिकता आणि कर्तव्यभावना विसरत तर नाही ना, हा प्रश्न प्रत्येक सजग नागरिकाला पडतो. अशा वेळी छत्रपती शिवाजी महाराजांचे विचार आणि कार्य आजही तितकेच मार्गदर्शक ठरतात. शिवाजी महाराजांनी स्वराज्याची संकल्पना मांडली, ती केवळ सत्तेसाठी नव्हे, तर जनकल्याणासाठी होती. “हिंदवी स्वराज्य” म्हणजे लोकांचे राज्य—न्याय, समता आणि सुरक्षेची हमी देणारे शासन. आजच्या लोकशाही व्यवस्थेतही हाच मूलमंत्र महत्त्वाचा आहे. सत्तेचा उपयोग समाजहितासाठी व्हावा, प्रशासन पारदर्शक आणि जबाबदार असावे, ही शिकवण शिवरायांच्या कार्यातून स्पष्ट होते.
आजच्या बदलत्या काळात तरुणाईसमोर अनेक आव्हाने आहेत—व्यसनाधीनता, बेरोजगारी, दिशाहीनता आणि सोशल मीडियाचा अतिरेक. अशा परिस्थितीत शिवाजी महाराजांचा धैर्य, शिस्त आणि दूरदृष्टीचा आदर्श युवांसाठी प्रेरणादायी आहे. महाराजांनी अल्प साधनसामग्रीतून, प्रतिकूल परिस्थितीत स्वराज्य उभे केले. संकटांना घाबरण्याऐवजी त्यांचा सामना करण्याची जिद्द त्यांनी दाखवून दिली. आजच्या तरुणांनीही अपयशाला न घाबरता चिकाटीने प्रयत्न करणे, हीच खरी शिवविचारांची कास आहे.
स्त्री सन्मान हा शिवराज्याचा अत्यंत महत्त्वाचा पाया होता. युद्धकाळातही शत्रूपक्षातील स्त्रियांचा सन्मान राखण्याचे आदेश महाराजांनी दिले. आजच्या समाजात महिलांवरील अत्याचाराच्या घटना पाहता, शिवरायांचा हा दृष्टिकोन अधिकच महत्त्वाचा ठरतो. स्त्रीला सन्मान आणि सुरक्षितता देणारा समाजच खऱ्या अर्थाने प्रगत ठरतो.
पर्यावरण संवर्धन आणि संसाधनांचा योग्य वापर याबाबतही शिवाजी महाराज दूरदृष्टीचे होते. गड-किल्ल्यांची उभारणी करताना त्यांनी निसर्गाशी सुसंगत धोरण अवलंबले. आजच्या पर्यावरणीय संकटाच्या काळात त्यांचा हा दृष्टिकोन अनुकरणीय आहे. शिवाजी महाराजांची सर्वधर्मसमभावाची नीती आजच्या सामाजिक सलोख्यासाठी अत्यंत आवश्यक आहे. त्यांनी धर्मावरून भेदभाव केला नाही, तर प्रत्येकाला समान न्याय दिला. आज समाजात निर्माण होणाऱ्या धार्मिक आणि जातीय तणावाच्या पार्श्वभूमीवर ही शिकवण अधिकच मोलाची आहे. बदलत्या काळात प्रगती आवश्यक आहे, पण ती मूल्यांच्या पायावर उभी राहिली पाहिजे. तंत्रज्ञानाचा उपयोग समाजकल्याणासाठी, शासनात पारदर्शकता, तरुणांमध्ये राष्ट्रप्रेम आणि नागरिकांमध्ये जबाबदारीची जाणीव—हीच खरी शिवविचारांची आधुनिक आवृत्ती ठरू शकते.
आज आवश्यकता आहे ती शिवाजी महाराजांना केवळ जयंती-उत्सवापुरते मर्यादित न ठेवता त्यांच्या विचारांचे आचरण करण्याची. बदलत्या काळात दिशा हरवू नये, यासाठी शिवरायांचे विचार दीपस्तंभासारखे आहेत. स्वराज्याची भावना, न्यायाची तळमळ आणि राष्ट्रहिताची जाणीव जपली, तरच खऱ्या अर्थाने आपण आधुनिक भारत घडवू शकतो. छत्रपती शिवाजी महाराजांचे विचार हे केवळ इतिहास नाहीत, तर वर्तमान आणि भविष्य घडविण्याची प्रेरणा आहेत. बदलत्या काळात त्यांचे स्मरण म्हणजे केवळ अभिमान नव्हे, तर जबाबदारीची जाणीव आहे.
✒️श्रीहरी सुभाषराव सातपुते(जिल्हा सरचिटणीस व्हाईस ऑफ मिडिया चंद्रपूर जिल्हा)मो:-९८९००५२०५१
